OpenAI: Hành trình tìm kiếm “Con hào kinh tế” trong cuộc chiến Generative AI

Quan sát của mình về hành trình của OpenAI

Xin chào, không biết mọi người còn nhớ mình không? 😆

Mình vừa dọn về nhà mới được hơn một tuần. Mọi thứ trộm vía đã đâu vào đấy để mình có thể tập trung lại vào công việc và hành trình phát triển cá nhân, tiếp tục những dự định dang dở của bản thân trong năm nay.

Đây là bài viết mà mình đã ấp ủ suốt 2 tuần, nhưng mãi đến hôm nay mới thực sự ngồi xuống để viết. Thú thật, đây là một bài viết khó. Kể cả khi đã hoàn chỉnh phiên bản cuối cùng, mình vẫn hi vọng bản thân có thể (có đủ kiến thức để) viết tốt hơn. Dù vậy, mong rằng mọi người sẽ vẫn đón nhận em nó nhé! 😆

---

Cuối tháng 10 vừa rồi, OpenAI đã làm “dậy sóng” cộng đồng yêu công nghệ bằng việc trình làng ChatGPT Atlas — một trình duyệt mới được tích hợp sâu ChatGPT. Điểm nổi bật của Atlas có thể kể đến ba yếu tố: Thanh bên tích hợp (Integrated ChatGPT sidebar), Bộ nhớ trình duyệt (Browser memories), và Chế độ tác nhân (Agent mode).

Dù vậy, mình sẽ không đi sâu vào giới thiệu Atlas, mà chỉ muốn chia sẻ rằng sự ra đời của trình duyệt này chính là động lực thúc đẩy mình hoàn thành bài viết hôm nay. Theo mình, Atlas là một trong những bước đi chiến lược của OpenAI trong hành trình tìm kiếm “Con hào kinh tế (moat)” cho chính họ trên đường đua Generative AI đầy khốc liệt.

Con hào kinh tế (Economic moat)

Thuật ngữ “Con hào kinh tế” được phổ biến rộng rãi trong lĩnh vực kinh tế và đầu tư bởi Warren Buffett — tỷ phú, nhà đầu tư nổi tiếng người Mỹ.

“An Economic Moat is the competitive advantage belonging to a particular business that protects its profit margins from competitors in the market and other external threats.”

— Economic Moat, Wallstreet Prep

“An economic moat is more than just a fleeting competitive edge—it’s a sustainable advantage that allows a company to outperform its rivals over an extended period. These can take many forms, but they all serve the same purpose: protecting a company’s market share and profitability from competitive forces.”

— How an Economic Moat Provides a Competitive Advantage, Investopedia

Tạm dịch: Con hào kinh tế (hoặc Lợi thế cạnh tranh bền vững) là lợi thế cạnh tranh thuộc về một doanh nghiệp cụ thể, giúp bảo vệ biên lợi nhuận của doanh nghiệp đó khỏi các đối thủ cạnh tranh trên thị trường và các mối đe dọa bên ngoài khác.

Con hào kinh tế không chỉ là lợi thế cạnh tranh thoáng qua, mà là lợi thế bền vững cho phép một công ty vượt trội hơn các đối thủ của mình trong một khoảng thời gian dài. Những lợi thế này có thể có nhiều hình thức, nhưng tất cả đều phục vụ cùng một mục đích: bảo vệ thị phần và khả năng sinh lời của công ty khỏi các lực lượng cạnh tranh.

Lấy một số ông lớn làm ví dụ:

• Google: Lợi thế cạnh tranh của họ là dữ liệu tìm kiếm. Kết quả tìm kiếm càng chính xác và hữu ích sẽ càng thu hút nhiều người dùng Google Search. Ngược lại, càng nhiều người dùng Google Search sẽ tạo động lực cho các công ty tối ưu trang web của họ theo chuẩn của Google và chi tiền cho quảng cáo.

• Apple: Moat của họ là hệ sinh thái thiết bị và ứng dụng (App Store). Càng nhiều ứng dụng sẽ thu hút càng nhiều người dùng mua iPhone. Ngược lại, càng nhiều người dùng iPhone sẽ tạo ra động lực cho các nhà phát triển ứng dụng tiếp tục đầu tư và phát triển ứng dụng mới cho Apple.

Thị trường Generative AI hiện nay đang là miếng bánh vô cùng màu mỡ. Tính đến nửa đầu năm 2025, ước tính giá trị thị trường toàn cầu trong lĩnh vực này đã đạt gần 40 tỷ USD với sự tham gia của hàng ngàn nhà phát triển.

Tuy nhiên, bất chấp tốc độ tăng trưởng phi mã, hiện tại vẫn chưa có một người chiến thắng tuyệt đối nào trong cuộc đua này. Đây chính là chiếc “ngai vàng bỏ trống” đầy quyền lực mà các tập đoàn lớn (gồm cả OpenAI) đang hướng đến, mà việc tìm ra và xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững chính là chiếc chìa khóa then chốt để chạm tới ngai vàng này và bảo vệ lợi nhuận của công ty trong dài hạn.

Khi LLMs không còn là lợi thế cạnh tranh dài hạn

Bất chấp việc được phát triển liên tục và sử dụng bởi trăm triệu người dùng mỗi ngày, các mô hình ngôn ngữ lớn (large language models, LLMs) không phải là con hào kinh tế cho các nhà phát triển AI.

1. Việc xây dựng LLMs không còn là bí mật của riêng ai

Khi ChatGPT được giới thiệu lần đầu vào năm 2022, OpenAI được định vị như một thế lực độc tôn, là nhà phát triển duy nhất trên thị trường Generative AI. Nhưng chỉ hơn hai năm sau, bối cảnh đã thay đổi hoàn toàn: Ngành công nghiệp LLMs đã nhanh chóng trở nên phổ thông hóa (commoditized) với sự bùng nổ của hơn 200 mô hình LLMs, trong đó phải kể đến một số nhà phát triển nổi bật như Anthropic, Google, hay xAI.

Nhưng sự cạnh tranh không chỉ đến từ các đối thủ thương mại. Vào tháng 5 năm 2023, một bản ghi chú từ một kỹ sư AI giấu tên của Google đã bị rò rỉ và lan truyền rộng rãi, thu hút sự chú ý lớn từ các diễn đàn công nghệ. Nội dung chính của bản ghi chú đề cập đến sự trỗi dậy của các mô hình có trọng số mở (open-weight models) với chất lượng vượt trội (và tất nhiên hoàn toàn miễn phí) đã và đang trở thành mối đe dọa lớn nhất đối với vị thế của các ông lớn như Google và OpenAI.

“We have no moat, and neither does OpenAI.

While our models still hold a slight edge in terms of quality, the gap is closing astonishingly quickly. Open-source models are faster, more customizable, more private, and pound-for-pound more capable.”

Tạm dịch: Chúng tôi không có con hào kinh tế, và OpenAI cũng vậy.

Mặc dù các mô hình của chúng tôi vẫn giữ một lợi thế nhỏ về mặt chất lượng, nhưng khoảng cách đang được thu hẹp một cách đáng kinh ngạc. Các mô hình mã nguồn mở nhanh hơn, dễ tùy chỉnh hơn, bảo mật hơn và có khả năng cao hơn xét về mức độ hiệu quả.

Phía dưới là xếp hạng chỉ số Phân tích trí tuệ giữa các mô hình đóng (Proprietary) và mô hình trọng số mở (Open Weights) được thực hiện bởi Artificial Analysis. Có thể thấy, chất lượng của các mô hình trọng số mở đang ngày càng cải tiến, và đang từng bước tiến gần đến các mô hình đóng:

Dù vậy, mình nghĩ các số liệu này chỉ nên được dùng với mục đích tham khảo, nhằm có đánh giá chung về tình hình thị trường Gen AI. Vẫn có trường hợp các nhà phát triển cố tình tối ưu hóa models của mình nhằm đạt được chỉ số benchmark cao nhưng hiệu quả thực chiến không thực sự tốt như vậy (benchmaxxed, overfitting).

2. Chi phí chuyển đổi nền tảng của người dùng thấp

Người dùng B2C

Với sự xuất hiện của vô số sản phẩm, người dùng cuối hiện nay có rất nhiều sự lựa chọn, kéo theo chi phí chuyển đổi nền tảng (switching cost) của họ xuống mức thấp đáng kể. Chỉ cần copy câu lệnh (prompt) và dán sang một mô hình khác, người dùng có thể dễ dàng nhận được các kết quả gần như tương tự nhau. Điều này cho thấy các sản phẩm hiện tại vẫn chưa có cơ chế để giữ chân người dùng, không có lí do thuyết phục nào để họ gắn bó lâu dài với một nhà cung cấp duy nhất.

Ví dụ, mình đang dùng song song Claude, ChatGPT, Gemini, và DeepSeek cho các tác vụ hàng ngày. Mặc dù một số mô hình có thể perform tốt hơn trong một tác vụ cụ thể (ví dụ, mình đánh giá cao Claude cho các công việc đòi hỏi tính logic), mình vẫn thường xuyên chuyển đổi qua lại giữa các nền tảng nhằm tìm ra phiên bản kết quả tối ưu nhất.

Người dùng B2B

Chi phí chuyển đổi nền tảng ở khách hàng B2B cao hơn nhiều so với người dùng B2C, nhưng không có nghĩa là không thực hiện được.

Nếu nhìn vào 5 thành phần cốt lõi tạo nên một sản phẩm GPT, doanh nghiệp kiểm soát 4/5 thành phần, ngoại trừ model. Vì vậy, việc thay đổi model chỉ đòi hỏi họ phải điều chỉnh hệ thống để tương thích với model mới.

Five elements of GPT products. Source: Sally Liu

Dù rằng việc này ít nhiều sẽ cần doanh nghiệp bỏ ra một nỗ lực kỹ thuật tương đối, đây vẫn là một khoản đầu tư hoàn toàn có thể chấp nhận được và không làm mất đi lợi thế về dữ liệu hoặc logic nghiệp vụ đã xây dựng.

OpenAI cần một điều gì đó bền vững hơn

Có nhiều cách để tăng hàng rào phòng thủ cho một doanh nghiệp, và có lẽ OpenAI cũng đang trên đà thử nghiệm nhiều chiến lược khác nhau. Tuy vậy, trong phần này, mình chỉ tập trung vào những nỗ lực mà mình cho rằng mang tính chiến lược của OpenAI trong 3 năm qua.

Phát triển các sản phẩm khác nhau để thống lĩnh thị trường theo use case

Một trong những nỗ lực chiến lược nhất của OpenAI là phát triển sản phẩm để thống lĩnh từng use case đã được thị trường chấp nhận (market-validated use cases).

Trong vòng 3 năm qua, thị trường đã dần kiểm chứng và làm rõ những nhu cầu cốt lõi mà người dùng cần đến AI. Và một khi các use cases này đã được xác nhận, đó cũng là lúc OpenAI giới thiệu các sản phẩm chiến lược để giành lấy vị thế dẫn đầu cho mình.

Một số use cases nổi bật có thể kể đến như:

• Lập trình: Coding là một miếng bánh màu mỡ không thể bỏ qua. Tận dụng sự bùng nổ của AI trong lập trình, OpenAI đã hợp tác với Github để tạo ra GitHub Copilot, và tiếp sau đó là Codex để giành lấy một use case ngách trong lập trình: Với những thay đổi nhỏ, bạn không cần bật máy tính, mở repository để chỉnh sửa mà hoàn toàn có thể thực hiện được thông qua việc chat trên điện thoại.

• Tạo hình ảnh: OpenAI đã liên tục phát triển và cải tiến mô hình DALL-E của mình sau khi chứng kiến sự thành công vượt trội của Midjourney trong lĩnh vực tạo dựng hình ảnh. Hiện nay, dù Dall-E gần như đã được thay thế bởi mô hình đa phương thức (multimodal) GPT-4o, đây vẫn xem là một bước tiến đầu tiên của OpenAI trong việc nhảy vào thị trường này.

• Tạo video: Tương tự, với tiềm năng khổng lồ của thị trường tạo nội dung video, OpenAI đã ra mắt Sora. Thú thật, mình vô cùng ấn tượng với phiên bản Sora-2 được giới thiệu gần đây, thực sự không thể tin rằng AI đã tiến bộ tới mức độ như vậy 🥲

Tuy nhiên, sự cạnh tranh ở những use cases này cũng rất khốc liệt. Đơn cử với use case lập trình, hiện tại Cursor, Claude, hay Windsurf đều là những product có chất lượng ngang ngửa Codex (thậm chí hơn), và users vẫn có thể chuyển sang các sản phẩm khác một cách dễ dàng.

Theo mình, chiến lược này nhằm giúp OpenAI tiếp cận và convert được tệp người dùng mới từ những use case này, chứ không hoàn toàn giải quyết bài toán giữ chân người dùng (vendor lock-in).

Tạo ra cách thức giữ chân người dùng (vender lock-in)

GPT Store

Ra đời vào đầu năm 2024, GPT Store hoạt động tương tự như các cửa hàng ứng dụng trên điện thoại — cho phép người dùng lập trình tạo ra các phiên bản tùy chỉnh của ChatGPT (custom GPTs) để phục vụ mục đích cụ thể và chia sẻ chúng với cộng đồng. Người dùng sử dụng có thể tìm kiếm, tải xuống và sử dụng các phiên bản tùy chỉnh của ChatGPT tương tự như cách họ tìm và tải xuống các ứng dụng di động.

Source: OpenAI

OpenAI có lẽ muốn xây dựng một hệ sinh thái độc quyền thông qua GPT Store, với kỳ vọng lặp lại thành công mô hình App Store của Apple — một mặt thu hút và tăng trưởng số lượng người dùng ChatGPT, mặt khác tạo ra nguồn doanh thu mới thông qua việc charge phí các nhà phát triển GPT.

Tuy nhiên, GPT Store lại thất bại ngoài mong đợi.

Theo mình, lí do lớn nhất đến từ việc sản phẩm này không tạo ra động lực (incentive) đủ lớn cho các nhà phát triển GPT tùy chỉnh — “Tại sao tôi phải tốn công xây dựng hệ thống backend chỉ để ứng dụng của tôi hoạt động được ở một nền tảng khác?”

Nếu mục tiêu của các nhà phát triển là tiếp cận tệp khách hàng lớn từ ChatGPT, việc tối ưu hóa GEO (Generative Engine Optimization) và xây dựng Chatbot UI trên chính sản phẩm của mình sẽ là một lựa chọn hợp lí hơn nhiều.

Chưa kể, OpenAI cũng không hề có động thái gì trong việc chia sẻ lợi nhuận với các nhà phát triển, và bản thân các nhà phát triển cũng đủ thông minh để hiểu: Ngay cả khi họ được chia một phần lợi nhuận, đây không phải là chiến lược mà họ có thể theo đuổi dài hạn:

“Of course you’re not going to get paid. OpenAI is pursuing the Amazon model: Open it up to see how people use it, when they gain traction take it over and do it yourself, profit.”

Tạm dịch: Tất nhiên là bạn sẽ không được trả tiền đâu. OpenAI đang theo đuổi mô hình Amazon: Mở nền tảng ra để xem người dùng sử dụng nó như thế nào, và khi một ý tưởng hoặc sản phẩm bắt đầu đạt được sức hút (traction), họ sẽ tiếp quản (take it over), tự mình làm và thu lợi nhuận.

Đây có lẽ cũng là lí do tại sao các nhà phát triển GPT điều chỉnh đa phần đều điều hướng người dùng sang website riêng của họ, và điều này đã dẫn đến sự thất bại của GPT Store:

“Users report being disappointed by the GPT store (Forbes) because the custom GPTs often direct users to an external website that requires signup and payment for more functionality. Despite the apparent reason that the builders are monetizing the custom GPTs (before openAI fulfills its promise to pay them!), another reason is that the ChatBot UI doesn’t afford the complex functions possible in external websites.”

— Sally Liu, Why OpenAI’s GPT Store Failed to Gain Traction

Tạm dịch: Người dùng bày tỏ sự thất vọng đối với GPT Store (theo Forbes) bởi lẽ các GPT tùy chỉnh thường xuyên chuyển hướng họ đến một trang web bên ngoài. Trang này thường yêu cầu họ đăng ký và thanh toán để sử dụng các chức năng nâng cao hơn.

Có hai nguyên nhân chính:

1. Các nhà xây dựng đang tìm cách kiếm tiền từ GPT tùy chỉnh của họ (trước khi nhận được khoản lợi nhuận ăn chia mà OpenAI đã hứa)

2. Giao diện Chatbot của ChatGPT không cung cấp đủ không gian hay khả năng thực hiện các chức năng phức tạp như những gì có thể làm được trên các trang web độc lập.

ChatGPT Atlas và bộ nhớ trình duyệt

Trong bài viết The Next Great Distribution Shift, Brian Balfour, nhà sáng lập, CEO của Reforge đã đưa ra nhận định lợi thế cạnh tranh cốt lõi (moat) của OpenAI không nằm ở chất lượng mô hình, mà là ở ngữ cảnh (context) và bộ nhớ (memory). Điều thực sự tạo nên giá trị vượt trội của một trợ lý AI không chỉ nằm ở khả năng trả lời câu hỏi, mà là khả năng thấu hiểu tình huống cụ thể, ghi nhớ lịch sử tương tác, sở thích, và xây dựng câu trả lời phù hợp dựa trên chuỗi hội thoại trước đó.

Tuy nhiên, với sự ra đời của các chuẩn giao thức mới như MCP (Model Context Protocol), khả năng truyền tải ngữ cảnh đã trở nên dễ dàng hơn, khiến ngữ cảnh không còn là lợi thế độc quyền của bất kì nhà phát triển nào. Đây chính là lúc các công ty như OpenAI dồn trọng tâm vào yếu tố còn lại — bộ nhớ (memory).

“The key here is that MCP only addresses context portability, not memory. The accumulated history of interactions, the learned preferences, the refined understanding of each user—that’s not portable. And that’s where the real lock-in lives.”

Tạm dịch: Điểm mấu chốt là MCP chỉ giải quyết vấn đề ngữ cảnh, không phải bộ nhớ. Lịch sử tương tác đã tích lũy, các sở thích đã học được, sự hiểu biết tinh tế về mỗi người dùng — những thứ đó không thể dễ dàng chuyển đổi giữa các nền tảng. Và đó chính là điều sẽ giữ chân người dùng lại.

Source: Descope

Lấy một ví dụ so sánh đơn giản: Nếu phải chọn giữa hai ứng viên có năng lực kỹ thuật ngang nhau, chúng ta sẽ ưu tiên ứng viên có kinh nghiệm chuyên sâu trong lĩnh vực của mình. Kinh nghiệm đó chính là bộ nhớ (memory) trong tình huống của AI — một lợi thế tích lũy vượt trội so với đối thủ còn lại.

Đây cũng chính là lí do tại sao mình vô cùng thích thú khi thấy sự xuất hiện của ChatGPT Atlas. Động thái này được xem là một bước đi chiến lược kép của OpenAI:

1. Thách thức vị thế tìm kiếm của Google: Với vai trò là một trình duyệt tích hợp AI, Atlas không chỉ nhắm đến việc cung cấp kết quả tìm kiếm thông thường, mà còn hướng tới mục tiêu chiếm lấy vị thế độc tôn của Google trong việc cung cấp thông tin và đạt lợi nhuận từ quảng cáo.

2. Thu thập context và memory: Quan trọng hơn, Atlas cho phép OpenAI kiểm soát giao diện duyệt web và nắm bắt dữ liệu sâu rộng về ngữ cảnh và hành vi của người dùng trong quá trình họ tiêu thụ thông tin hàng ngày. Mặc dù việc này đi kèm với rủi ro tiềm ẩn về quyền riêng tư và bảo mật, đây vẫn được xem là một nước cờ then chốt để xây dựng lợi thế bộ nhớ và khóa chân người dùng vào hệ sinh thái của họ.

Một thiết bị AI bí mật đang được OpenAI nghiêm cứu và xây dựng

Tháng 5 năm 2025 chứng kiến cú bắt tay lịch sử giữa OpenAI và Jony Ive ****— cựu thiết kế huyền thoại của Apple. OpenAI đã mua lại io, công ty của Jony Ive, với tham vọng phát triển một thiết bị AI thế hệ mới. Thiết bị này được kỳ vọng sẽ trở thành một “thiết bị cốt lõi thứ ba” (third core device) quan trọng trong đời sống hàng ngày của con người, bên cạnh máy tính và điện thoại.

Dự đoán của Ming Chi Kuo về thiết bị AI của OpenAI và Jony Ive. Source: Ben Geskin

Vậy tại sao phải là một thiết bị cốt lõi mới?

• Thứ nhất, thiết bị cốt lõi nắm giữ toàn bộ dữ liệu tương tác hàng ngày của người dùng, cho phép OpenAI tiếp cận và xây dựng bộ nhớ cá nhân hóa một cách toàn diện và sâu sắc hơn các đối thủ khác.

• Thứ hai, việc xây dựng một máy tính hay điện thoại thế hệ mới là điều bất khả thi và quá rủi ro ở thời điểm hiện tại. Điều đó có nghĩa sẽ phải đối đầu trực tiếp với các ông lớn như Dell, Lenovo, Apple, hay Samsung.

Chưa biết kết quả của màn hợp tác này sẽ ra sao, mình vẫn xem đây là một trong những nước cờ táo bạo và thú vị nhất của OpenAI trên cuộc đua giành ngai vàng phía trước.

Và cuộc chiến vẫn còn dài

Trước những động thái quyết liệt nhằm khóa chân người dùng và thống lĩnh thị trường của OpenAI, rõ ràng các ông lớn công nghệ còn lại không thể nào ngồi yên được nữa:

• Google đang tích hợp sâu Gemini AI vào hệ sinh thái cốt lõi của họ, từ công cụ tìm kiếm cho đến trình duyệt Chrome.

• Microsoft trình làng MAI (Microsoft AI), mở rộng Copilot và nhúng AI vào mọi ứng dụng văn phòng (Office/Copilot for Microsoft 365).

Và hàng tá những thay đổi và cải tiến khác đến từ các đối thủ như Anthropic, xAI hay Perplexity.

Nhưng vẫn còn một gã khổng lồ đang ngủ say, và chúng ta chưa biết khi gã thức tỉnh thì chuyện gì sẽ xảy ra với đường đua này:

“Apple is the sleeping giant that could change everything. They own the device layer — both mobile and desktop. They see every interaction, every app, every moment of your digital life. They have the ultimate context and could build the ultimate memory.

If Apple suddenly shipped a compelling AI assistant that leveraged all that context, integrated with all their services, and opened it to developers, they could leapfrog everyone. They have the users, the developer relationships, and the platform experience.”

— Brian Balfour, The Next Great Distribution Shift

Tạm dịch: Apple là gã khổng lồ đang ngủ yên có thể thay đổi mọi thứ. Họ sở hữu lớp thiết bị — cả di động và máy tính để bàn. Họ thấy mọi tương tác, mọi ứng dụng, mọi khoảnh khắc trong đời sống số của bạn. Họ có ngữ cảnh (context) tối thượng và có thể xây dựng bộ nhớ (memory) tuyệt đối.

Nếu Apple đột ngột tung ra một trợ lý AI hấp dẫn, tận dụng được tất cả ngữ cảnh đó, tích hợp với tất cả các dịch vụ của họ, và mở nó ra cho các nhà phát triển, họ hoàn toàn có thể nhảy vọt qua tất cả đối thủ. Họ đã có sẵn người dùng, mối quan hệ với các nhà phát triển và kinh nghiệm về nền tảng.”

Có thể Apple sẽ thắng. Cũng có thể OpenAI (hoặc một ai đó) sẽ nhanh chân hơn.

Dù kết quả cuối cùng ra sao, cuộc chiến này vẫn sẽ còn rất dài, và người dùng cuối như mình vẫn đang trông chờ những bước tiến mang tính lịch sử và đột phá — những bước tiến thay đổi hoàn toàn cách chúng ta tương tác với Internet và sinh hoạt hàng ngày, như cách OpenAI đã giới thiệu ChatGPT ba năm trước.

---

Nếu thấy bài viết này hữu ích, mình sẽ rất vui nếu bạn để lại một ❤️ hoặc bình luận cho mình nhé. 😆

If you’re finding this post valuable, share it with a friend, and consider subscribing if you haven’t already.